Arab Grameri ile İlgili Notlarım

Yedi çeşit lam vardır. Bunlardan ikisi cerr harfidir. Zahir ismin ve mütekellim ya’sının başında kesreli, diğer zamirlerin başında fethalı olarak bulunur.

Özgün anlamları;

1.     Bir şeyi hak etme, istihkak anlamında; الحمد لله رب العا لمين

2.     “-e aittir, -indir, var” anlamında aid olma, mahsus olma için kullanılır; إن له أبا شيحا كبيراً 12/78

3.     Hakiki mülkiyet, sahip olma anlamında; له ما في السموات ف ما في الارض 2/255

4.     Şibhü’l-mülk( mülke benzer,mecazi mülk) anlamında, buna “nisbet lamı”da denir; الِّلْجام للفرس (Gem, ata aittir.)

5.     “Verme, bağışlama, sunma” anlamlı fiilerden sonra temlik için kullanılır;

و وهبنا  لهم من رحمتنا 19/50

6.   Ta’li için; وإنه لحب لخير لشديد 100/8

7.   Tebliğ için, buna “lam-ı tebliğ” denir; وقولوا لهم قولا معروفا  4/8

8.   Dönüşlülük (sayruret) için kullanılır. Bu lama “lam-ı sayruret, lam-ı akıbet, lam-ı meal veya lam-ı netice” de denir; فالتقته فرعون ليكون لهم عدوا و حزنا 28/8

9.   Teybin, açıklama için kullanılır. Buna “lam-ı teybin, mübeyyine” de denir. Bu durumda faili veya mef’ulü beyan eder; والذين كفروا فتعسا لهم(Faili beyana örn.) 47/8,

و قالت هيت لك (mef’ulü beyana örn.)

10.  Müteaddi yapmak için; فهب لي من لدنك وليا 19/5

11.  Yemin ve taaccubu birlikte ifade etmek için, bu kullanım sadece lafzatullah için geçerlidir; لله دَرُّكَ فارسا (Allah aşkına, sen ne biniciymişsin!)

12. Yemin olmaksızın sadece taaccub ifade etmek için; يا للعُشْبِ (Ey! Amma da yeşil ot!)

لَجَمُلَ فلانٌ (Falan ne güzeldir.) burada cerr harfi değildir.

13. Sadece yemin için; لله لا يُسْلِمُ  من الموت حيٌّ

14. Gaye, son haddi anlamında; قرات الكتاب لآخره (Kitabı sonuna kadar okudum.)

15. İstiğase, yardıma çağırmak anlamında; يا لَخالدٍ لِبكرٍ (Ey Halid, Bekir’e yetiş!-yardım et anlamında-)

16. “Sonra, itibaren” anlamında; أقم الصلوة لدلوك الشمس إلى غسق الليل 17/78

17. “Yanında, sırasında, -de, -da” anlamlarında; كتبته لخمسٍ خلَوْنَ (Onu geçtiğimiz ayın beşnde yazdım.)