Arab Grameri ile İlgili Notlarım

“Hatta” dört çeşit olup iki tanesi bizim konumuzla alakalıdır;

Gaye ve cerr harfi olan “hatta”.

Kullanıldığı anlamlar:

a)     “İlâ” gibi “-e kadar” anlamında intiha-i gaye için kullanılır. Fakat dört yerde ilâ’dan ayrılır.

1.     Sadece zahir ismi ve cüzleri önce geçmiş ismi cerreder. سلام هي حتي مطلع الفجر 97/5. Burada “Kadir gecesi” ile “şafak sökmesi” birbirlerinin cüzleridir.

2.     Kendinden önceki fiilin az çok bittiğini ifade eder.

3.     Başlangıç için kullanılmaz.

4.     Kendisinden sonra “en-i mukaddera” ile mansub muzari fiil bulunur ve bu fiil vacib olarak masdar-ı müevvel olur.

b)    “ilâ” ile müteradif olarak “-e, -a” anlamında kullanılır. Bu durumda cerr ettiği isimde  iki şart aranır;

1.     İsim umumi olacak, zamir olmayacak.

2.     Parçalara ayrılabilen bir isim olacak ve en son parçası yahut ona bitişik parça zikredilecek. Zaman konusunda bunun örneği; سهِرتُ حتي مُنْتصِفِ الليل; Mekana dair örn; سارت السفينةُ حتي الميناء

“Hatta” mansub muzarinin başına gelerek müevvel masdarı cer etmekle “ilâ”dan ayrılır. Bu durumda üç manaya gelir:

1.     İlâ gibi hadefe varış, gaye ve sonuç bildirir. سرت حتي أدخل إستانبول

2.     Ta’lil belirten “key”e müteradif olarak “için” anlamında;

  ولا يزالون يقاتلونكم حتي يردوكم عن دينكم إن استطاعوا 2/217

3.     Ta’lil belirten “lam”a müteradif olarak “için” anlamında;

اعمل الخير حتي تدخل الجنة

c)     Olumsuz cümlede إلا’ya eş anlamlı “ancak, sadece” anlamlarında;

       و ما يعلمان من احد حتي يقولا إنما نحن فتنة 2/217

d)   “فَلَمَّا” ile eşanlamlı olarak “-ınca, -dığında” anlamında;

     حتي إذا فتحت ياجوج و ماجوج وهم من كل حدب ينسلون 21/96

Nasb eden ve Cer eder hatta

Kendisinden sonraki muzari fiili gizli “en” ile nasb eder. Bunu da müevvel mastar olarak mahallen cer eder. أثابِرُ علي اجتهادي حتي أنْجحَ