Arapça çalışmalarım esnasında tuttuğum notları sizinle paylaşayım dedim.
Dört çeşit olup cer harfi olanı istisna ifade eder. Sükun üzere mebni olup i’rabdan mahalli yoktur. Cer etmesi için kendisinin sonuna masdar “mâ”sı gelmemelidir. Bu durumda kendisinden sonraki ismi müstesna olarak nasb ve cer edebilir.
نجح الطلاب عدا عليًا اَوْ عليٍ
Her üçü de Türkçe olarak “müstesna, hariç” anlamlarına gelirler.
Üç çeşit halâ olup bir tanesi cer harfidir. İstisna ifade eder ve cer etmesi için kendsinden önce masdar “ma”sı gelmemelidir. جاء طلاب خلا زيدٍ
Aslında dört çeşit olup, birisi cer harfidir. Bu harfin cer etmesi için sonuna “ما” edatı gelmemelidir. Bu edat gelirse fiil olur ve kendisinden sonra geleni mef’ul olarak nasb eder. Sibeveyh ve Basralılar’ın çoğu bunun daima “illa” istisna edatı makamında olduğunu, fakat müstesnayı cer ettiğini söylemişlerdir. جاءني أقربائي هاشا عليٍ
On yedi tane “vav” vardır. Cer harfi olanı kasem vavı olup sadece zahir ismin başına gelir ve müteallakı mahzuf kasem/yemin (اُقْسِمُ/ اَيْمُنُ) fiilidir. Türkçeye “andolsun, yemin olsun” şeklinde tercüme edilir.
يس و القران الحكيم / والتين والزيتون / والطور و كتاب مسطور
Bu taaccüb ifade eder ve Allah ve Rab ism-i şerifine hastır.
تالله لتسألن عما كنتم تفترون 21/57….. تربي / تربي الكعبة / تالرحمن
“Rubbe” için şu hükümler vardır:
1. Cümle başında olma hakkı vardır ve bu durumda kendisinden önce sadece “istiftah ela” sı ile “tehbih ya”sı gelebilir. ألا رب ضاءفةٍ أصابتني (Dikkat/belirtmekistediğim/ isterim ki bana nice bayan misafir geldi.) ; يا رب تلميذ جد فوجد (Dikkat! Nice öğrenci çalıştı da buldu.)
2. Rubbe ancak nekreleri cer eder ve kendisinden sonra sadece;
a) Zahir isim gelir; رب تال يلعنه القران
b) Gaib zamiri gelir; ربه بطلا صنديدا نازلت (Nice asilzade kahramanla vuruştum.)
3. Rubbe’nin sonuna bazen zaid (ما) gelir ve bu durumda amel etmez. Bu yüzden marife isim ile fiilin başında bulunabilir. ربما الطقسُ جميلٌ (Nice hava güzeldir.); ربما يود الذين كفروا لو كانوا مسلمين 15/2
4. Rubbe’nin müennesi “ربة”dir.
5. Rubbe’nin manası hakkında birçok görüş vardır. Cumhur daima azlık, azaltmak için “nadiren, pek az, bazı” anlamlarında kullanıldığını belirtmiştir. Başka bir görüşe göre ise çokluk, çoğaltmak için “çok defa, çoğu kez, ekseriye, nice” gibi anlamlara gelir. ربما يود الذين كفروا لو كانوا مسلمين 15/2
6. Türkçe olarak “nice” diye tercüme edilebilir.